UPPBYGGING
UPPBYGGING
ÍÞRÓTTAHREYFINGIN
Íþróttahreyfingin á Íslandi er ein öflugasta fjöldahreyfing landsins. Samkvæmt Ánægjuvoginni, rannsókn unnin af Rannsóknum og greiningu (R&G) fyrir ÍSÍ og UMFÍ, taka um 90% ungmenna í efstu bekkjum grunnskóla þátt í skipulögðu íþróttastarfi. Þátttakan er því nánast almenn og íþróttir hafa orðið hluti af menningu og daglegu lífi Íslendinga. Íþróttahreyfingin er landshreyfing sem tengir saman fólk á öllum aldri, styrkir heilsu og lífsgæði og sameinar þjóðina í leik og keppni.
Alþjóðaólympíunefndin (IOC)
Alþjóðaólympíunefndin (IOC) er sjálfstæð, alþjóðleg stofnun sem fer með yfirstjórn ólympíuhreyfingarinnar. Hún var stofnuð árið 1894 og hefur höfuðstöðvar í Lausanne í Sviss. Helstu verkefni IOC eru skipulagning Ólympíuleikanna, viðhald og þróun Ólympíusáttmálans, stuðningur við íþróttahreyfingar, kynning á ólympískum gildum og eftirlit með heiðarleika í íþróttum. ÍSÍ er viðurkenndur fulltrúi Íslands innan hreyfingarinnar og skuldbindur sig þar með til að virða reglur IOC, Alþjóðalyfjareglurnar og Ólympíusáttmálann.
Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands (ÍSÍ)
ÍSÍ er æðsti aðili frjálsrar íþróttastarfsemi í landinu samkvæmt Íþróttalögum nr. 64/1998. Sambandið er landssamband sérsambanda og íþróttahéraða. Hlutverk ÍSÍ er að efla, samræma og skipuleggja íþróttastarf á Íslandi, stuðla að þróun afreksíþrótta jafnt sem almenningsíþrótta, annast samstarf við stjórnvöld og stofnanir og vera fulltrúi Íslands í íþróttamálum gagnvart öðrum þjóðum. Þá ber ÍSÍ einnig að tryggja jafnrétti, vinna gegn mismunun og berjast gegn hvers kyns ofbeldi í íþróttum.
Ungmennafélag Íslands (UMFÍ)
Ungmennafélag Íslands (UMFÍ) er landssamband ungmennafélaga á Íslandi og skiptist í ungmennafélög og íþróttahéruð. UMFÍ er þjónustu- og samræmingaraðili fyrir sambandsaðila og aðildarfélög þeirra og leggur áherslu á að skapa sem flestum tækifæri til þátttöku í heilbrigðu félags- og íþróttastarfi. Hlutverk UMFÍ er að rækta lýð og land með því að bjóða upp á fjölbreytt íþrótta- og æskulýðsstarf, stuðla að heilbrigðum lífsháttum, fræðslu og forvörnum og leggja áherslu á landgræðslu, skógrækt og umhverfisvernd. Með starfi sínu skapar UMFÍ aðstæður þar sem gleði og samvinna styrkja íþrótta- og æskulýðshreyfinguna um allt land.
Sérsambönd
Sérsambönd eru landsamtök sem mynda yfirstjórn einstakra íþróttagreina og eru aðilar að ÍSÍ. Aðeins eitt sérsamband er viðurkennt fyrir hverja íþróttagrein og skal það vera eða geta orðið aðili að alþjóðasérsambandi viðkomandi íþróttar sem nýtur viðurkenningar IOC. Sérsambönd hafa það hlutverk að efla og þróa sína íþróttagrein, setja reglur, löggilda dómara, ráðstafa mótum og staðfesta met. Þau bera einnig ábyrgð á faglegum stjórnarháttum, stuðningi við íþróttahéruð og að vera fulltrúar greinarinnar á alþjóðavettvangi.
Íþróttahéruð
Samkvæmt Íþróttalögum er landinu skipt í íþróttahéruð og annast ÍSÍ og UMFÍ skiptingu þeirra og breytingar eftir þörfum. Í hverju héraði starfar eitt Héraðssamband eða Íþróttabandalag sem sameinar öll íþróttafélög á svæðinu og vinnur að hagsmunamálum þeirra. Íþróttahéruð gegna lykilhlutverki í að efla íþróttastarf í nærumhverfi barna, ungmenna og fullorðinna og tengja íþróttafélögin við heildarsamtökin ÍSÍ og UMFÍ. Íþróttahéruð tryggja að íþróttastarf sé aðgengilegt um allt land. Í dag eru 25 íþróttahéruð á Íslandi og nánar er fjallað um hlutverk þeirra í 6. kafla laga ÍSÍ.
Listi yfir íþróttahéruð og heimasíður þeirra er að finna hér.
Svæðisstöðvar íþróttahéraða
ÍSÍ og UMFÍ komu á fót átta svæðisstöðvum með stuðningi frá mennta- og barnamálaráðuneytinu árið 2024. Hlutverk svæðisstöðva er að þjónusta íþróttahéruðin í nærumhverfi sínu með samræmdum hætti. Horft er til þess að sterkari íþróttahéruð og svæðisstöðvar um allt land auki skilvirkni innan íþróttahreyfingarinnar og geri þeim kleift að takast á við núverandi og fyrirséð verkefni. Styrkja stefnumótandi vinnu og aðgerðir á landsvísu og stuðla þannig að farsæld barna og annarra sem nýta þjónustu hreyfingarinnar.
HLUTVERK OG SKILGREININGAR
Hvað eru íþróttir?
Í
Íþróttalögum nr. 64/1998 eru íþróttir skilgreindar sem líkamleg þjálfun einstaklings sem miðar að því að efla líkamlegt og andlegt atgervi með heilbrigðu líferni.
Hvað er æskulýðsstarf?
Í
Æskulýðslögumnr. 70/2007 er æskulýðsstarf skilgreint sem félags- og tómstundastarf þar sem börn og ungmenni starfa saman í frístundum sínum að hugsjónum, markmiðum og áhugamálum sem þau sjálf meta að verðleikum. Í skipulögðu æskulýðsstarfi skal jafnframt leggja áherslu á félagslegt, forvarnandi, uppeldislegt og menntunarlegt gildi, sem stuðlar að auknum mannkostum og lýðræðisvitund þátttakenda.
Skipulagt og óskipulagt íþróttastarf:
- Skipulagt íþróttastarf felur í sér að þjálfari leiðir iðkendur innan viðurkenndrar umgjörðar og markvissrar þjálfunar.
- Óskipulagt íþróttastarf er aftur á móti sjálfsprottið starf án formlegrar umgjörðar eða leiðsagnar þjálfara.
Hver er starfsemi íþróttafélaga?
Að mörgu er að huga þegar kemur að starfsemi íþróttafélaga. Starfsemi félaga er mismikil eftir stærð og umfangi félaga. Lang flest íþróttafélög á Íslandi eiga það sameiginlegt að starfa samkvæmt lögum ÍSÍ og/eða UMFÍ. Félögin eru skráð í félagakerfi íþrótta- og ungmennafélagshreyfingarinnar og lúta þar ákveðnum skyldum og eins réttindum.
Hlutverk félaga er að halda úti æfingum og þátttöku í keppnum og fá til þess þjálfara og umsjónaraðila. Þá þurfa félög að huga að fjármögnun og færslu bókhalds samkvæmt hefðbundnum stöðlum og reglum, ásamt því að boða til aðalfundar á hverju ári. Félög þurfa á hverju ári að skila inn í starfs starfsskýrslu en þar eru færðar inn upplýsingar um stjórn, starfsfólk, iðkendur og félagsmenn ásamt því að skila þarf ársreikningi og lögum félagsins.
Fulltrúar íþróttafélags sækja þing í því íþróttahéraði sem félagið tilheyrir og fulltrúar íþróttahéraðs sækja þing sérsambanda. Á þingum landssamtaka ÍSÍ og UMFÍ eiga svo fulltrúar íþróttahéraða og/eða sérsambanda rétt til þátttöku á þingi.
Gátlisti yfir helstu atriði er varða starfsemi íþróttahéraða og/eða félaga?
- Starfa samkvæmt lögum ÍSÍ og UMFÍ / íþróttahéraðs / sérsambands / félagsins.
- Senda starfsskýrslu ásamt félaga og iðkenda skráningu í félagakerfi íþrótta- og ungmennafélagshreyfingarinnar fyrir apríl ár hvert.
- Skila á ársskýrslu og ársreikningum til íþróttahéraðs.
- Ráða þjálfara og raða niður æfingatímum.
- Kanna hæfi þjálfara og sjálfboðaliða (sakavottorð, menntun- og hæfnikröfur).
- Halda úti æfingum og þátttöku í viðburðum og keppni.
- Fjármagna starfsemina og færa bókhald.
- Vinna skv. stefnumótun félags
- Halda aðalfund árlega.
- Taka þátt í ársþingi ÍSÍ, UMFÍ, íþróttahéraðs og/eða sérsambanda eins og við á.
Ánægjuvogin sýnir að skipulagt íþróttastarf hefur sterkt forvarnagildi. Börn og ungmenni sem stunda íþróttir neyta síður vímuefna, líður betur andlega og líkamlega, og ná betri árangri í námi og félagslífi.
Rannsóknin Ánægjuvogin er unnin af Rannsóknum og greiningu (R&G) fyrir Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands (ÍSÍ) og Ungmennafélag Íslands (UMFÍ). Hún byggir á þjóðfélagsrannsókninni Ungt fólk, sem hefur safnað upplýsingum frá nemendum í 8.–10. bekk allt frá árinu 1992. Fyrsta skýrslan um Ánægjuvogina birtist árið 2014.
Niðurstöður rannsóknarinnar sýna skýrt fjölþætt forvarnagildi íþrótta. Börn og ungmenni sem taka þátt í skipulögðu íþróttastarfi eru ólíklegri til að neyta tóbaks, áfengis eða annarra vímuefna, auk þess sem þau sýna minni frávikshegðun og eru heilsuhraustari en jafnaldrar þeirra. Þau upplifa betri líðan, sterkari sjálfsmynd og bætta andlega, líkamlega og félagslega heilsu. Þátttaka í skipulögðu starfi hefur einnig jákvæð áhrif á nám, félagsfærni og vinatengsl, þar sem íþróttafélög veita stuðning og stöðugleika.
Ánægjuvogin hefur jafnframt sýnt að regluleg íþróttaiðkun dregur úr líkum á að unglingar leiðist út í afbrot, ofbeldi eða aðra frávikshegðun. Skipulagt íþróttastarf, líkt og annað tómstundastarf í umsjón ábyrgra aðila, er þannig talið hafa víðtækt forvarnargildi sem nær bæði til bættrar líðan, meiri sjálfsvirðingar, jákvæðari líkamsmyndar og aukins námsárangurs. Mikilvægt er þó að umgjörð félaga og þjálfara sé jákvæð og uppbyggileg, því áherslur þeirra á heiðarleika, samvinnu og heilbrigt líferni geta styrkt forvarnarhlutverk íþrótta enn frekar.
Kostir þess að taka þátt í skipulögðu íþróttastarfi
Þátttaka barna og ungmenna í skipulögðu íþróttastarfi felur í sér mun meira en hreyfingu og leik. Þau kynnast hefðum, menningu og gildum íþróttafélagsins og tileinka sér bæði skrifaðar og óskrifaðar reglur. Í íþróttum læra þau að bera virðingu fyrir sjálfum sér, öðrum og umhverfi sínu, takast á við sigra og ósigra og setja sér markmið. Þau öðlast einnig færni til að takast á við áskoranir, leggja sig fram, sýna tillitssemi, vinna í hóp, virða skoðanir annarra og fylgja reglum – allt þættir sem nýtast þeim jafnt innan sem utan íþróttavallarins.